Nhiều học sinh học giỏi vẫn chọn sai ngành

Mỗi mùa tuyển sinh, hàng triệu học sinh và phụ huynh dành rất nhiều thời gian để tìm hiểu trường đại học, điểm chuẩn, học phí và cơ hội việc làm. Thế nhưng, có một thực tế đáng suy nghĩ: không ít sinh viên học rất giỏi vẫn cảm thấy chán nản, mất động lực hoặc phải chuyển ngành sau một vài năm học. Vấn đề thường không nằm ở năng lực, mà nằm ở việc chọn sai ngành.

Học giỏi không đồng nghĩa với phù hợp

Một học sinh đạt điểm cao môn Toán có thể học tốt ngành Kỹ thuật, nhưng điều đó không có nghĩa em sẽ yêu thích công việc kỹ sư trong nhiều năm sau.

Tương tự, một học sinh học tốt Tiếng Anh chưa chắc phù hợp với ngành Ngôn ngữ Anh. Một người thích vẽ cũng chưa chắc phù hợp với nghề thiết kế.

Điểm số phản ánh khả năng học tập ở một thời điểm, còn sự phù hợp nghề nghiệp là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến chọn sai ngành

1. Chọn theo xu hướng

Khi một ngành trở nên "hot", rất nhiều học sinh đăng ký mà chưa thực sự hiểu công việc sau khi ra trường là gì.

Trong khi đó, thị trường lao động luôn thay đổi. Một ngành có nhu cầu cao hôm nay chưa chắc vẫn giữ được lợi thế sau 4–5 năm nữa.

2. Chọn theo mong muốn của người khác

Nhiều học sinh lựa chọn ngành học vì mong muốn của bố mẹ hoặc vì bạn bè cùng đăng ký.

Đây là điều dễ hiểu bởi ở tuổi 17–18, nhiều bạn vẫn chưa có đủ trải nghiệm để tự tin đưa ra quyết định.

Tuy nhiên, người sẽ học đại học, làm việc và gắn bó với nghề trong nhiều năm lại chính là bản thân học sinh.

3. Chưa hiểu bản thân

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.

Không ít học sinh chưa từng tự trả lời những câu hỏi như:

• Mình thích môi trường làm việc như thế nào?

• Mình có thế mạnh gì?

• Điều gì tạo động lực cho mình?

• Công việc nào khiến mình sẵn sàng học hỏi lâu dài?

Khi chưa hiểu chính mình, việc chọn ngành rất dễ dựa trên cảm tính.

Chọn ngành là một quá trình, không phải một quyết định cảm tính

Một quyết định nghề nghiệp tốt thường được xây dựng trên nhiều nền tảng:

• Hiểu năng lực của bản thân.

• Hiểu tính cách và sở thích nghề nghiệp.

• Hiểu giá trị sống và mục tiêu dài hạn.

• Hiểu nhu cầu của thị trường lao động.

• Hiểu điều kiện tài chính và hoàn cảnh gia đình.

Khi những yếu tố này được xem xét đồng thời, khả năng lựa chọn phù hợp sẽ cao hơn rất nhiều.

Không có ngành nào hoàn hảo

Một quan niệm khá phổ biến là cố gắng tìm "ngành tốt nhất".

Thực tế, không tồn tại ngành học phù hợp với tất cả mọi người.

Một ngành có mức thu nhập cao nhưng áp lực lớn sẽ phù hợp với người này nhưng lại không phù hợp với người khác.

Điều quan trọng không phải là chọn ngành nổi tiếng nhất, mà là chọn ngành giúp bạn phát huy được điểm mạnh, duy trì động lực học tập và có cơ hội phát triển lâu dài.

Hướng nghiệp giúp giảm rủi ro

Hướng nghiệp không phải là việc ai đó nói bạn nên học ngành gì.

Đó là quá trình sử dụng các công cụ đánh giá, kết hợp với thông tin về giáo dục và thị trường lao động để giúp học sinh hiểu bản thân và đưa ra quyết định có cơ sở.

Một quyết định đúng không thể đảm bảo tương lai hoàn toàn thuận lợi, nhưng chắc chắn sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ học sai ngành, bỏ học giữa chừng hoặc phải bắt đầu lại sau khi tốt nghiệp.

Tại VEV, chúng tôi tin rằng mỗi học sinh đều có một con đường phù hợp với năng lực và mục tiêu riêng. Khi hiểu mình trước khi chọn ngành, các em sẽ tự tin hơn trong hành trình học tập và nghề nghiệp phía trước.